Czym jest Helicobacter pylori ?

Choroby lub zaburzenia układu trawiennego dotykają wielu osób. Wielu z nas choć raz w życiu doświadczyło
zaburzeń trawienia. Problemy zdrowotne człowieka w znacznym stopniu odzwierciedlają stan jego układu
trawiennego. Charakterystycznym, a obecnie bardzo rozpowszechnionym objawem zaburzeń czynności układu trawiennego jest infekcja wywołana Helicobacter pylori.

Helicobacter pylori to mikroorganizm o spiralnym (helikalnym) pałeczkowatym kształcie, który chętnie zamieszkuje błonę śluzową żołądka i dwunastnicy, wywołując zapalenie. Bakteria jest optymalnie przystosowana do życia w nabłonku żołądka, który jest pokryty śluzem. Spiralny kształt umożliwia „wwiercenie się“ i przebywanie w grubej warstwie śluzu. Wyposażona w wici, które działają jak śmigło, może poruszać się w środowisku wodnym. Przyczepia się do nabłonka żołądka i nie dopuszcza do kontrakcji mięśni, które w normalnych warunkach umożliwiają opróżnianie żołądka. Zewnętrzna membrana komórkowa bakterii nie przepuszcza żółci i soków trawiennych. Ponadto produkuje enzym nazywany ureazą, który rozkłada mocznik do amoniaku i dwutlenku węgla. Amoniak jest silną zasadą i neutralizuje lub zmniejsza kwasowość środowiska, umożliwiając funkcjonowanie Helicobacter pylori w żołądku.

Helicobacter pylori za pomocą wici przyczepia się do nabłonka żołądka i dzięki specjalnemu enzymowi, który wydziela, 
jest w stanie zneutralizować kwaśne środowisko w swoim otoczeniu. W ten sposób przygotowuje dobre warunki do życia. Produkty przemiany materii bakterii mogą uszkodzić nabłonek żołądka, co w znacznym stopniu przyczynia 
się do zapalenia żołądka, choroby wrzodowej i ma swój udział w powstawaniu raka żołądka.

Należy pamiętać, że Helicobacter pylori nie przenika głębiej niż do lepkiej, pokrytej śluzem (konsystencją przypominającej budyń) warstwy żołądka. Nigdy nie atakuje bezpośrednio komórek nabłonka wyściełających żołądek.
H. pylori niszczy wyściółkę żołądka, wydzielając drażniące substancje chemiczne, które stymulują reakcję układu odpornościowego. Białe krwinki i przeciwciała przedostają się z krwioobiegu do wyściółki żołądka i właśnie ta reakcja zapalna wywołuje raka.

W jaki sposób bakteria dostaje się do organizmu?

Skąd Helicobacter pylori bierze się w naszym organizmie? Najważniejsza hipoteza dotycząca przenoszenia infekcji H. pylori mówi o zakażeniu poprzez kontakt z innym człowiekiem, czyli poprzez (interpersonalny) kontakt z treścią żołądka lub stolcem. Opracowania dowodzą, że zarówno w wymiocinach, jak i w stolcach biegunkowych osób zarażonych znajduje się wysokie stężenie H. pylori. Po wymiotach bakteria znajduje się w ślinie, a w trakcie również 
w powietrzu. Zakażenie przebiega zazwyczaj przy bliskim kontakcie (rodzina lub środowiska, w których osoby zamieszkują razem itd.). Do innych dróg zakażenia zaliczane są muchy, woda, jedzenie, zwierzęta. Żadna z tych hipotez nie została udowodniona i nie znalazła takiego potwierdzenia jak zakażenie poprzez kontakt z innym człowiekiem. H. pylori rzadko występuje w normalnym stolcu, ale często znajduje się w stolcu biegunkowym 
i wymiocinach, czyli w zapaleniu żołądka i jelit (wówczas wydostaje się na zewnątrz w dużych ilościach). Bakteria 
jest obecna także w ślinie, dlatego przyjemna czynność, jaką jest całowanie, może stanowić zagrożenie. Szczególną ostrożność należy zachować w przypadku małych dzieci – z pewnością każdy z nas nieraz widział mamę oblizującą dziecku smoczek, który wypadł z wózka! 

Przebieg infekcji Helicobacter pylori:

1.      H. pylori przedostaje się do lepkiej, pokrytej śluzem
      warstwy żołądka.

2.      Bakteria wytwarza ureazę, która w reakcji
      z  mocznikiem daje amoniak. Amoniak neutralizuje
      kwasy żołądkowe, co umożliwia H. pylori przeżycie
      w żołądku.

3.      Bakterie mnożą się i przemieszczają, wywołując
      nowe ogniska zapalne.

Helicobacter pylori wskutek własnych procesów metabolicznych wydziela do środowiska drażniące substancje chemiczne, które podrażniają błonę śluzową. Powstają ogniska zapalne, a często także wrzody żołądka.

Występowanie Helicobacter pylori 
w Japonii

Z diagramu wynika, że aż 80 % wszystkich  
zarażonych jest po 40. roku życia.

Związek pomiędzy zwiększonym ryzykiem zachorowania na raka a infekcją Helicobacter pylori jest na tyle przekonujący, że Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) w 1994 roku uznała Helicobacter pylori za karcynogen (czynnik rakotwórczy) pierwszej grupy. Do pierwszej grupy zalicza się najniebezpieczniejsze karcynogeny związane z rozwojem raka u ludzi. Rak żołądka 
jest drugim najczęściej występującym nowotworem 
u ludzi i znajduje się na drugim miejscu pod względem przyczyny zgonu na schorzenia nowotworowe.                

W świecie infekcja Helicobacter pylori występuje często,
choć jej rozprzestrzenianie (przenoszenie) nie zostało
do końca wyjaśnione. W większym stopniu zależy bowiem
od czynników społeczno-ekonomicznych niż geograficznych. Częstotliwość występowania krajach rozwiniętych 
wynosi 15 – 40 % (rośnie), natomiast w krajach rozwijających się 70 – 99 % (maleje).

Jakie dolegliwości wywołuje Helicobacter pylori?

Helicobacter pylori wywołuje bardzo nieprzyjemne dolegliwości ze strony układu trawiennego – uczucie ciężaru 
w żołądku, zgagę, wzdęcia, zaparcia, nieregularne wypróżnienia. Oprócz problemów trawiennych Helicobacter pylori wywołuje również różnego rodzaju problemy skórne (wysypka trądzikowa, świąd, zaczerwienienie, wyprysk itp.). Poczucie wyczerpania, przemęczenia także zaliczają się do objawów towarzyszących infekcji Helicobakter pylori.

Nie leczona infekcja Helicobacter pylori wywołuje:

• w 100 % nieżyt żołądka (zapalenie błony śluzowej żołądka), w 30 – 40 % objawy dyspeptyczne (dolegliwości odczuwane wskutek zaburzeń ze strony układu trawiennego), w 10 – 15 % chorobę wrzodową żołądka i dwunastnicy, a w około 1 – 2 % raka żołądka;

• zależność przyczynowa pomiędzy infekcją Helicobacter pylori a chorobą wrzodową żołądka wynosi 50 – 75 %, natomiast pomiędzy infekcją Helicobacter pylori a chorobą wrzodową dwunastnicy 95 %;

• szacuje się, że połowa populacji ludzkiej jest zarażona Helicobacter pylori. To druga pod względem częstotliwości występowania infekcja po Streptococcus mutans (próchnica).

Objawy niestrawności:

- uczucie pełności w żołądku,
- odbijanie,
- zgaga,
- brak apetytu,
- nudności (złe samopoczucie, mdłości, brak apetytu, który często poprzedza wymioty).

Objawy dyspepsji gnilnej:

- uczucie pełności w żołądku,
- burczenie i przelewanie w brzuchu,
- zaburzenia oddawania stolca (biegunki, zaparcia).

Wrzodów nie wywołuje stres, lecz bakteria Helicobacter pylori !

Wrzody żołądka przez długi czas wiązano ze stresującą pracą, napięciem i nerwowością. Przez wiele lat lekarze przyczynę charakterystycznych objawów, takich jak zgaga, bóle i nudności przypisywali stresowi. Teoria mówiąca, 
że choroba wrzodowa powstaje na tle nerwowym dominowała w medycynie przez prawie całe stulecie. Opierała 
się na obserwacjach, że osoby narażone na stres produkują większą ilość kwasów żołądkowych. Wierzono, że nadmiar kwasów wywołuje zapalenia - nieżyty, które prowadzą do powstawania wrzodów – erozji lub zapalenia wyściółki żołądka. Najnowsze badania potwierdziły, że ponad 90 % wszystkich przypadków zapalenia żołądka 
i wrzodów nie było spowodowanych przez kwas ani stres, lecz infekcje wywołane Helicobacter pylori.

Nagroda Nobla za odkrycie przyczyny choroby wrzodowej żołądka

Nagrodę Nobla w dziedzinie fizjologii i medycyny za 2005 rok otrzymała para Australijczyków Barry Marshall i Robin Warren. Prestiżową nagrodę naukową oraz pieniężną w wysokości 10 milionów koron szwedzkich przyznano
za odkrycie bakteryjnego podłoża choroby wrzodowej żołądka.

Marshall i Warren obalili uznawany przez kilkadziesiąt lat pogląd, że wrzody powstają wskutek stresu, a ich leczenie wymaga stosowania kosztownych leków uspokajających.

Barry Marshall przypuszczał, że chorobę wrzodową żołądka wywołuje infekcja, a nie stres.

Podczas badań nawiązał kontakt z Robinem Warrenem, który zauważył, że zapalenia towarzyszące wrzodom zawsze wiążą się z obecnością bakterii nazywanych Helicobacter pylori.

Sam sobie królikiem doświadczalnym

Barry Marshall, który był znany z tego, że przeprowadzał doświadczenia na samym sobie, zdecydował się na radykalny krok w celu dowiedzenia swojej teorii.

„Pewnego dnia w desperacji zażyłem chorobotwórczą kulturę bakteryjną, a w ciągu kolejnego tygodnia czy dwóch zachorowałem dość poważnie na zapalenie żołądka, któremu towarzyszyły zawroty.“

„Udało nam się pobrać kilka próbek z mojego żołądka, które dowiodły, że bakterie H. pylori mogą zarazić zdrowego człowieka i wywołać chorobę”, stwierdził Marshall.

Dotychczas wrzody żołądka były przewlekłą, bolesną chorobą wymagającą kosztownego leczenia, które pacjenci musieli kontynuować do końca życia.

Komisja noblowska w uzasadnieniu wyboru laureatów doceniła zaciętość Barry’ego Marshalla i Robina Warrena w obalaniu głęboko zakorzenionego przekonania.

Warren i Marshall wiedzą,

że nie zachorują na wrzody od szampana,
chyba, że znajdowały się w nim bakterie.

Barry Marshall z własnej woli
wywołał u siebie wrzody żołądka.